Stage director -Chamberlain: -Badarayana, a servant of Duryodhana -Duryodhana: eldest son of Dhrtarastra -Vasudeva: Krsna, incarnation of Visnu -Sudarsana: Vasudeva's discus -Dhrtarastra: king of Hastinapura
- -dūtavākyam| -nāndyante tataḥ praviśati sūtradhāraḥ|
- -sūtradhāraḥ -pādaḥ pāyādupendrasya sarvalokotsavaḥ sa vaḥ| -vyāviddho namuciryena tanutāmranakhena khe|| 1||
- -evamāryamiśrān vijñāpayāmi| aye kiṃ nu khalu mayi vijñāpanavyagre śabda iva -śrūyate| aṅga -paśyāmi|
- -nepathye|
- -bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati|
- -sūtradhāraḥ
- -bhavatu vijñātam|
- -utpanne dhārtarāṣṭrāṇāṃ virodhe pāṇḍavaiḥ saha| -mantraśālāṃ racayati bhṛtyo duryodhanājñayā|| 2||
- -niṣkrāntaḥ| sthāpanā| tataḥ praviśati kāñcukīyaḥ| kāñcukīyaḥ
- -bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati| adya -sarvapārthivaiḥ saha -mantrayitumicchāmi| tadāhūyantāṃ sarve rājāna iti|parikramyāvalokya|aye ayaṃ -mahārājo -duryodhana ita evābhivartate| ya eṣaḥ
+śyāmo yuvā sitadukūlakṛtottarīyaḥ sacchattracāmaravaro racitāṅgarāgaḥ| -śrīmānvibhūṣaṇamaṇidyutirañjitāṅgo nakṣatramadhya iva parvagataḥ śaśāṅkaḥ|| 3||
- -tataḥ praviśati yathānirdiṣṭo duryodhanaḥ| duryodhanaḥ uddhūtaroṣamiva me -hṛdayaṃ saharṣaṃ prāptaṃ -raṇotsavamimaṃ sahasā vicintya| icchāmi pāṇḍavabale varavāraṇānā- -mutkṛttadantamusalāni -mukhāni kartum|| 4|| kāñcukīyaḥ
- -jayatu mahārājaḥ| mahārājaśāsanātsamānītaṃ sarvarājamaṇḍalam|
- -duryodhanaḥ
- -samyakkṛtam| praviśa tvamavarodhanam|
- -kāñcukīyaḥ
- -yadājñāpayati mahārājaḥ|
- -niṣkrāntaḥ| duryodhanaḥ
+ -āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya -kaḥ -senāpatirbhavitumarhatīti| kimāhaturbhavantau| mahānkhalvayamarthaḥ| -mantrayitvā vaktavyamiti| +
>|| dūtavākyam || + +evamāryamiśrān vijñāpayāmi| aye kiṃ nu khalu mayi vijñāpanavyagre śabda iva śrūyate| aṅga paśyāmi|
+bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ| mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati|
+ +bhavatu vijñātam|
+sthāpanā|
+ +bho bhoḥ pratihārādhikṛtāḥ mahārājo duryodhanaḥ samājñāpayati| adya sarvapārthivaiḥ saha mantrayitumicchāmi| tadāhūyantāṃ sarve rājāna iti|
+aye ayaṃ mahārājo duryodhana ita evābhivartate| ya eṣaḥ
+jayatu mahārājaḥ| mahārājaśāsanātsamānītaṃ sarvarājamaṇḍalam|
+samyakkṛtam| praviśa tvamavarodhanam|
+yadājñāpayati mahārājaḥ|
+āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya kaḥ +senāpatirbhavitumarhatīti| kimāhaturbhavantau| mahānkhalvayamarthaḥ| mantrayitvā vaktavyamiti| sadṛśametat| tadāgamyatāṃ mantraśālāmeva praviśāmaḥ|
- -ācārya abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| pitāmaha abhivādaye| praviśatu -bhavānmantraśālām| mātula abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| āryau -vaikarṇavarṣadevau praviśatāṃ bhavantau| bho bhoḥ sarvakṣatriyāḥ svairaṃ -praviśantu bhavantaḥ| -vayasya karṇa praviśāvastāvat|
- -praviśya|ācārya etatkūrmāsanam| āsyatām| pitāmaha etatsiṃhāsanam| āsyatām| mātula -etaccarmāsanam| āsyatām| āryau vaikarṇavarṣadevau āsātāṃ bhavantau| bho bhoḥ -sarvakṣatriyāḥ -svairamāsatāṃ bhavantaḥ| kimiti kimiti| mahārājo nāsta iti| aho sevādharmaḥ| -nanvayamahamāse| -vayasya karṇa tvamapyāssva|
- -upaviśya|āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti -mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya kaḥ +
ācārya abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| pitāmaha abhivādaye| praviśatu +bhavānmantraśālām| mātula abhivādaye| praviśatu bhavānmantraśālām| āryau vaikarṇavarṣadevau +praviśatāṃ bhavantau| bho bhoḥ sarvakṣatriyāḥ svairaṃ praviśantu bhavantaḥ| vayasya karṇa +praviśāvastāvat|
+ācārya etatkūrmāsanam| āsyatām| pitāmaha etatsiṃhāsanam| āsyatām| mātula etaccarmāsanam| +āsyatām| āryau vaikarṇavarṣadevau āsātāṃ bhavantau| bho bhoḥ sarvakṣatriyāḥ svairamāsatāṃ bhavantaḥ| +kimiti kimiti| mahārājo nāsta iti| aho sevādharmaḥ| nanvayamahamāse| vayasya karṇa tvamapyāssva|
+āryau vaikarṇavarṣadevau ucyatām| asti mamaikādaśākṣauhiṇībalasamudayaḥ| asya kaḥ senāpatirbhavitumarhatīti|
- -kimāhaturbhavantau| atrabhavāngāndhārarājo vakṣyatīti| bhavatu +
kimāhaturbhavantau| atrabhavāngāndhārarājo vakṣyatīti| bhavatu mātulenābhidhīyatām|
- -kimāha mātulaḥ| atrabhavati gāṅgeye sthite ko.anyaḥ senāpatirbhavitumarhatīti| +
kimāha mātulaḥ| atrabhavati gāṅgeye sthite ko'anyaḥ senāpatirbhavitumarhatīti| samyagāha mātulaḥ| bhavatu bhavatu pitāmaha eva bhavatu| vayamapyetadabhilaṣāmaḥ|
+senāninādapaṭahasvanaśaṅkhanādai- ścaṇḍānilāhatamahodadhinādakalpaiḥ| -gāṅgeyamūrdhni -patitairabhiṣekatoyaiḥ sārdhaṃ patantu hṛdayāni narādhipānām|| 5|| praviśya| -kāñcukīyaḥ
+jayatu mahārājaḥ| eṣa khalu pāṇḍavaskandhāvārāddautyenāgataḥ puruṣottamo
+ jayatu mahārājaḥ| eṣa khalu pāṇḍavaskandhāvārāddautyenāgataḥ puruṣottamo
nārāyaṇaḥ|
duryodhanaḥ
- -mā tāvat| bho bādarāyaṇa kiṃ kiṃ kaṃsabhṛtyo dāmodarastava puruṣottamaḥ| sa
+ mā tāvat| bho bādarāyaṇa kiṃ kiṃ kaṃsabhṛtyo dāmodarastava puruṣottamaḥ| sa
gopālakastava
puruṣottamaḥ| bārhadrathāpahṛtaviṣayakīrtibhogastava puruṣottamaḥ| aho
pārthivāsannamāśritya
bhṛtyajanasya samudācāraḥ| sagarvaṃ khalvasya vacanam| ā apadhvaṃsa| kāñcukīyaḥ prasīdatu mahārājaḥ| saṃbhrameṇa samudācāro vismṛtaḥ|pādayoḥ patati| duryodhanaḥ saṃbhrama iti| ā manuṣyāṇāmastyeva saṃbhramaḥ| uttiṣṭhotiṣṭha| kāñcukīyaḥ anugṛhīto.asmi| duryodhanaḥ idānīṃ prasanno.asmi| ka eṣa dūtaḥ prāptaḥ| kāñcukīyaḥ dūtaḥ prāptaḥ keśavaḥ| duryodhanaḥ keśava iti| evameṣṭavyam| ayameva samudācāraḥ| bho bho rājānaḥ dautyenāgatasya
+ prasīdatu mahārājaḥ| saṃbhrameṇa samudācāro vismṛtaḥ| saṃbhrama iti| ā manuṣyāṇāmastyeva saṃbhramaḥ| uttiṣṭhotiṣṭha| anugṛhīto'asmi| idānīṃ prasanno'asmi| ka eṣa dūtaḥ prāptaḥ| dūtaḥ prāptaḥ keśavaḥ| keśava iti| evameṣṭavyam| ayameva samudācāraḥ| bho bho rājānaḥ dautyenāgatasya
keśavasya kiṃ
yuktam| kimāhurbhavantaḥ| arghyapradānena pūjayitavyaḥ keśava iti| na me rocate|
+ kimāhurbhavantaḥ| arghyapradānena pūjayitavyaḥ keśava iti| na me rocate|
grahaṇamasyātra hitaṃ
paśyāmi| grahaṇamupagate tu vāsubhadre hṛtanayanā iva pāṇḍavā bhaveyuḥ| gatimatirahiteṣu
-pāṇḍaveṣu
-kṣitirakhilāpi bhavenmamāsapatnā|| 6|| api ca yo.atra keśavasya pratyutthāsyati sa mayā dvādaśasuvarṇabhāreṇa daṇḍyaḥ|
+ api ca yo'atra keśavasya pratyutthāsyati sa mayā dvādaśasuvarṇabhāreṇa daṇḍyaḥ|
tadapramattā
-bhavantu bhavantaḥ|ātmagatam|ko nu khalvidānīṃ mamāpratyutthānasyopāyaḥ| hanta
+bhavantu bhavantaḥ| kāñcukīyaḥ yadājñāpayati mahārājaḥ|niṣkramya praviśya|jayatu mahārājaḥ| ayaṃ sa citrapaṭaḥ| duryodhanaḥ mamāgrataḥ prasāraya| kāñcukīyaḥ yadājñāpayati mahārājaḥ|prasārayati| duryodhanaḥ aho darśanīyo.ayaṃ citrapaṭaḥ| eṣa duḥśāsano draupadīṃ keśahaste gṛhītavān| eṣā
+ yadājñāpayati mahārājaḥ|niṣkramya praviśya|jayatu mahārājaḥ| ayaṃ sa citrapaṭaḥ| mamāgrataḥ prasāraya| yadājñāpayati mahārājaḥ| aho darśanīyo'ayaṃ citrapaṭaḥ| eṣa duḥśāsano draupadīṃ keśahaste gṛhītavān| eṣā
khalu
draupadī| duḥśāsanaparāmṛṣṭā saṃbhramotphullalocanā| rāhuvaktrāntaragatā candralekheva
-śobhate|| 7|| eṣa durātmā bhīmaḥ sarvarājasamakṣamavamānitāṃ draupadīṃ dṛṣṭvā
+ eṣa durātmā bhīmaḥ sarvarājasamakṣamavamānitāṃ draupadīṃ dṛṣṭvā
pravṛddhāmarṣaḥ
sabhāstambhaṃ tulayati| eṣa yudhiṣṭhiraḥ satyadharmaghṛṇāyukto dyūtavibhraṣṭacetanaḥ| karotyapāṅgavikṣepaiḥ śāntāmarṣaṃ
-vṛkodaram|| 8|| eṣa idānīmarjunaḥ| roṣākulākṣaḥ sphuritādharoṣṭhastṛṇāya matvā ripumaṇḍalaṃ tat| utsādayiṣyanniva
-sarvarājñaḥ
-śanaiḥ samākarṣati gāṇḍivajyām|| 9|| eṣa yudhiṣṭhiro.arjunaṃ nivārayati| etau nakulasahadevau kṛtaparikarabandhau carmanistriṃśahastau paruṣitamukharāgau
-spaṣṭadaṣṭādharoṣṭhau|
-vigatamaraṇaśaṅkau satvaraṃ bhrātaraṃ me harimiva mṛgapotau tejasābhiprayātau|| 10|| eṣa yudhiṣṭhiraḥ kumārāvupetya nivārayati| nīco.ahameva viparītamatiḥ kathaṃ vā roṣaṃ parityajatamadya nayānayajñau|
-dyūtādhikāramavamānamamṛṣyamāṇāḥ sattvādhikeṣu vacanīyaparākramāḥ syuḥ|| 11|| iti| eṣa gāndhārarājaḥ akṣānkṣipansa kitavaḥ prahasansagarvaṃ saṃkocayanniva mudaṃ dviṣatāṃ
-svakīrtyā| svairāsano
-drupadarājasutāṃ rudantīṃ kākṣeṇa paśyati likhatyapi gāṃ nayajñaḥ|| 12|| etāvācāryapitāmahau tāṃ dṛṣṭvā lajjāyamānau paṭāntāntarhitamukhau sthitau| aho
+ eṣa idānīmarjunaḥ| eṣa yudhiṣṭhiro'arjunaṃ nivārayati| etau nakulasahadevau eṣa yudhiṣṭhiraḥ kumārāvupetya nivārayati| iti| eṣa gāndhārarājaḥ etāvācāryapitāmahau tāṃ dṛṣṭvā lajjāyamānau paṭāntāntarhitamukhau sthitau| aho
asya
-varṇāḍhyatā| aho bhāvopapannatā| aho yuktalekhatā| suvyaktamālikhito.ayaṃ
+varṇāḍhyatā| aho bhāvopapannatā| aho yuktalekhatā| suvyaktamālikhito'ayaṃ
citrapaṭaḥ|
-prīto.asmi| ko.atra| kāñcukīyaḥ jayatu mahārājaḥ| duryodhanaḥ bādarāyaṇa ānīyatāṃ sa vihagavāhanamātravismito dūtaḥ| kāñcukīyaḥ yadājñāpayati mahārājaḥ| niṣkrāntaḥ| duryodhanaḥ vayasya karṇa
-prāptaḥ kilādya vacanādiha pāṇḍavānāṃ dautyena bhṛtya iva kṛṣṇamatiḥ sa kṛṣṇaḥ|
-śrotuṃ
-sakhe tvamapi sajjaya karṇa karṇau nārīmṛdūni vacanāni yudhiṣṭhirasya|| 13|| tataḥ
-praviśati
-vāsudevaḥ kāñcukīyaśca| vāsudevaḥ adya khalu dharmarājavacanāddhanaṃjayākṛtrimamitratayā
+prīto'asmi| ko'atra| jayatu mahārājaḥ| bādarāyaṇa ānīyatāṃ sa vihagavāhanamātravismito dūtaḥ| yadājñāpayati mahārājaḥ| vayasya karṇa adya khalu dharmarājavacanāddhanaṃjayākṛtrimamitratayā
cāhavadarpamanuktagrāhiṇaṃ
-suyodhanaṃ prati mayāpyanucitadautyasamayo.anuṣṭhitaḥ| atha ca kṛṣṇāparābhavabhuvā ripuvāhinībha- kumbhasthalīdalanatīkṣṇagadādharasya|
-bhīmasya
-kopaśikhinā yudhi pārthapattri- caṇḍānilaiśca kuruvaṃśavanaṃ vinaṣṭam|| 14|| idaṃ suyodhanaśibiram| iha hi āvāsāḥ pārthivānāṃ surapurasadṛśāḥ svacchandavihitā vistīrṇāḥ śastraśālā
-bahuvidhakaraṇaiḥ śastrairupacitāḥ| heṣante mandurāsthāsturagavaraghaṭā bṛṃhanti
-kariṇa
-aiśvaryaṃ sphītametatsvajanaparibhavādāsannavilayam|| 15|| bhoḥ duṣṭavādī guṇadveṣī śaṭhaḥ svajananirdayaḥ| suyodhano hi māṃ dṛṣṭvā naiva
-kāryaṃ kariṣyati|| 16|| bho bādarāyaṇa kiṃ praveṣṭavyam| kāñcukīyaḥ atha kimatha kim| praveṣṭumarhati padmanābhaḥ| vāsudevaḥ praviśya| kathaṃ kathaṃ māṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ
+suyodhanaṃ prati mayāpyanucitadautyasamayo'anuṣṭhitaḥ| atha ca idaṃ suyodhanaśibiram| iha hi bhoḥ bho bādarāyaṇa kiṃ praveṣṭavyam| atha kimatha kim| praveṣṭumarhati padmanābhaḥ| kathaṃ kathaṃ māṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ
saṃbhrameṇa|
svairamāsatāṃ bhavantaḥ|
duryodhanaḥ
- -kathaṃ kathaṃ keśavaṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ saṃbhrameṇa|
+ kathaṃ kathaṃ keśavaṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ sarvakṣatriyāḥ| alamalaṃ saṃbhrameṇa|
smaraṇīyaḥ pūrvamāśrāvito daṇḍaḥ| nanvahamājñaptā| vāsudevaḥ upagamya|bhoḥ suyodhana kimāsse| duryodhanaḥ āsanātpatitvātmagatam|suvyaktaṃ prāpta eva keśavaḥ| utsāhena matiṃ kṛtvāpyāsīno.asmi samāhitaḥ| keśavasya prabhāvena
-calito.asmyāsanādaham|| 17|| aho bahumāyo.ayaṃ dūtaḥ|prakāśam|bho dūta etadāsanamāsyatām| vāsudevaḥ ācārya āsyatāṃ| gāṅgeyapramukhā rājānaḥ svairamāsatāṃ bhavantaḥ|
-vayamapyupaviśāmaḥ|upaviśya|aho darśanīyo.ayaṃ citrapaṭaḥ| mā tāvat|
+ bhoḥ suyodhana kimāsse| suvyaktaṃ prāpta eva keśavaḥ| aho bahumāyo'ayaṃ dūtaḥ| ācārya āsyatāṃ| gāṅgeyapramukhā rājānaḥ svairamāsatāṃ bhavantaḥ|
+vayamapyupaviśāmaḥ| suyodhano.ayaṃ svajanāvamānaṃ parākramaṃ paśyati bāliśatvāt| ko nāma loke
-svayamātmadoṣamudghāṭayennaṣṭaghṛṇaḥ sabhāsu|| 18|| āḥ apanīyatāmeṣa citrapaṭaḥ| duryodhanaḥ bādarāyaṇa apanīyatāṃ kila citrapaṭaḥ| kāñcukīyaḥ yadājñāpayati maharājaḥ|apanayati| duryodhanaḥ bho dūta dharmātmajo vāyusutaśca bhīmo bhrātārjuno me tridaśendrasūnuḥ| yamau ca
-tāvaśvisutau vinītau
-sarve sabhṛtyāḥ kuśalopapannāḥ|| 19|| vāsudevaḥ sadṛśametadgāndhārīputrasya| atha kimatha kim| kuśalinaḥ sarve| bhavato rājye
+ āḥ apanīyatāmeṣa citrapaṭaḥ| bādarāyaṇa apanīyatāṃ kila citrapaṭaḥ| yadājñāpayati maharājaḥ| bho dūta sadṛśametadgāndhārīputrasya| atha kimatha kim| kuśalinaḥ sarve| bhavato rājye
śarīre
bāhyābhyantare ca kuśalamanāmayaṃ ca pṛṣṭvā vijñāpayanti yudhiṣṭhirādayaḥ
pāṇḍavāḥ| anubhūtaṃ mahadduḥkhaṃ saṃpūrṇaḥ samayaḥ sa ca| asmākamapi dharmyaṃ
-yaddāyādyaṃ
-tadvibhajyatām|| 20|| iti| duryodhanaḥ kathaṃ kathaṃ dāyādyamiti| bhoḥ vane pitṛvyo mṛgayāprasaṃgataḥ kṛtāparādho muniśāpamāptavān| tadāprabhṛtyeva sa
-dāraniḥspṛhaḥ parātmajānāṃ pitṛtāṃ kathaṃ vrajet|| 21|| vāsudevaḥ purāvidaṃ bhavantaṃ pṛcchāmi| vicitravīryo viṣayī vipattiṃ kṣayeṇa yātaḥ punarambikāyām| vyāsena jāto
-dhṛtarāṣṭra eva labheta
-rājyaṃ janakaḥ kathaṃ te|| 22|| mā mā bhavān| evaṃ parasparavirodhavivardhanena śīghraṃ bhavetkurukulaṃ nṛpa nāmaśeṣam|
-tatkartumarhati
-bhavānapakṛtya roṣaṃ yattvāṃ yudhiṣṭhiramukhāḥ praṇayādbruvanti|| 23|| duryodhanaḥ bho dūta na jānāti bhavānrājyavyavahāram| rājyaṃ nāma nṛpātmajaiḥ sahṛdairjitvā ripūnbhujyate talloke na tu yācyate na tu
-punardīnāya vā
-dīyate| kāṅkṣā cennṛpatitvamāptumacirātkurvantu te sāhasaṃ svairaṃ vā praviśantu
-śāntamatibhirjuṣṭaṃ śamāyāśramam|| 24|| vāsudevaḥ bhoḥ suyodhana alaṃ bandhujane paruṣamabhidhātum| puṇyasaṃcayaprāptāmadhigamya nṛpaśriyam| vañcayedyaḥ suhṛdbandhūnsa
-bhavedviphalaśramaḥ|| 25|| duryodhanaḥ bho dūta syālaṃ tava gurorbhūpaṃ kaṃsaṃ na te dayā| kathamasmākamevaṃ syātteṣu
-nityāpakāriṣu|| 26|| vāsudevaḥ alaṃ tanmaddoṣato jñātum|
-kṛtvā putraviyogārtāṃ bahuśo jananīṃ mama| vṛddhaṃ svapitaraṃ baddhvā hato.ayaṃ
-mṛtyunā
-svayam|| 27|| duryodhanaḥ sarvathā vañcitastvayā kaṃsaḥ| alamātmastavena| na śauryametat| paśya| jāmātṛnāśavyasanābhitapte roṣābhibhūte magadheśvare.atha| palāyamānasya
-bhayāturasya
-śauryaṃ tadetatkva gataṃ tavāsīt|| 28|| vāsudevaḥ bhoḥ suyodhana deśakālāvasthāpekṣitaṃ khalu śauryaṃ nayānugāminām| iha
+ iti| kathaṃ kathaṃ dāyādyamiti| bhoḥ purāvidaṃ bhavantaṃ pṛcchāmi| mā mā bhavān| bho dūta na jānāti bhavānrājyavyavahāram| bhoḥ suyodhana alaṃ bandhujane paruṣamabhidhātum| bho dūta alaṃ tanmaddoṣato jñātum| sarvathā vañcitastvayā kaṃsaḥ| alamātmastavena| na śauryametat| paśya| bhoḥ suyodhana deśakālāvasthāpekṣitaṃ khalu śauryaṃ nayānugāminām| iha
tiṣṭhatu
tāvadasmadgataḥ parihāsaḥ| svakāryamanuṣṭhīyatām| kartavyo bhrātṛṣu sneho vismartavyā guṇetarāḥ| saṃbandho bandhubhiḥ
-śreyānlokayorubhayorapi|| 29|| duryodhanaḥ devātmajairmanuṣyāṇāṃ kathaṃ vā bandhutā bhavet|
-piṣṭapeṣaṇametāvatparyāptaṃ chidyatāṃ kathā|| 30|| vāsudevaḥ ātmagatam| prasādyamānaḥ sāmnāyaṃ na svabhāvaṃ vimuñcati| hanta saṃkṣobhayāmyenaṃ
-vacobhiḥ
-paruṣākṣaraiḥ|| 31|| prakāśam|bhoḥ suyodhana kiṃ na jānīṣe.arjunasya balaparākramam| duryodhanaḥ na jāne| vāsudevaḥ bhoḥ śrūyatām| kairātaṃ vapurāsthitaḥ paśupatiryuddhena saṃtoṣito vahneḥ khāṇḍavamaśnataḥ
-sumahatī vṛṣṭiḥ
-śaraiśchāditā| devendrārtikarā nivātakavacā nītāḥ kṣayaṃ līlayā nanvekena tadā
-virāṭanagare
-bhīṣmādayo nirjitāḥ|| 32|| api ca tavāpi pratyakṣamaparaṃ kathayāmi| nanu tvaṃ citrasenena nīyamāno nabhastalam| vikrośanghoṣayātrāyāṃ phalgunenaiva
-mokṣitaḥ|| 33|| kiṃ bahunā| dātumarhasi madvākyādrājyārdhaṃ dhṛtarāṣṭraja| anyathā sāgarāntāṃ gāṃ hariṣyanti
-hi
-pāṇḍavāḥ|| 34|| duryodhanaḥ kathaṃ kathaṃ| hariṣyanti hi pāṇḍavāḥ| praharati yadi yuddhe māruto bhīmarūpī praharati yadi sākṣātpārtharūpeṇa śakraḥ|
-paruṣavacanadakṣa tvadvacobhirna dāsye tṛṇamapi pitṛbhukte vīryagupte svarājye|| 35|| vāsudevaḥ bhoḥ kurukulakalaṅkabhūta ayaśolubdha vayaṃ kila tṛṇāntarābhibhāṣakāḥ| duryodhanaḥ bho gopālaka tṛṇānyabhibhāṣyo bhavān| avadhyāṃ pramadāṃ hatvā hayaṃ govṛṣameva ca| mallānapi sunirlajjo vaktumicchasi
-sādhubhiḥ|| 36|| vāsudevaḥ bhoḥ suyodhana nanu kṣipasi mām| duryodhanaḥ nanu satyamevaitat| vāsudevaḥ gacchāmi tāvat| duryodhanaḥ gaccha gaccha paśukhuroddhatareṇurūpitāṅgo vrajameva| viphalīkṛtaḥ kālaḥ| vāsudevaḥ evamastu| na vayamanuktasaṃdeśā gantumicchāmaḥ| tadākarṇyatāṃ yudhiṣṭhirasya
+ bhoḥ suyodhana kiṃ na jānīṣe'arjunasya balaparākramam| na jāne| bhoḥ śrūyatām| api ca tavāpi pratyakṣamaparaṃ kathayāmi| kiṃ bahunā| kathaṃ kathaṃ| hariṣyanti hi pāṇḍavāḥ| bhoḥ kurukulakalaṅkabhūta ayaśolubdha vayaṃ kila tṛṇāntarābhibhāṣakāḥ| bho gopālaka tṛṇānyabhibhāṣyo bhavān| bhoḥ suyodhana nanu kṣipasi mām| nanu satyamevaitat| gacchāmi tāvat| gaccha gaccha paśukhuroddhatareṇurūpitāṅgo vrajameva| viphalīkṛtaḥ kālaḥ| evamastu| na vayamanuktasaṃdeśā gantumicchāmaḥ| tadākarṇyatāṃ yudhiṣṭhirasya
saṃdeśaḥ| duryodhanaḥ āḥ abhāṣyastvam| ahamavadhṛtapāṇḍarātapatro dvijavarahastadhṛtāmbusiktamūrdhā|
-avanatanṛpamaṇḍalānuyātraiḥ
-saha kathayāmi bhavadvidhairna bhāṣe|| 37|| vāsudevaḥ na vyāharati kila māṃ suyodhanaḥ| bhoḥ śaṭha bāndhavaniḥsneha kāka kekara piṅgala|
-tvadarthātkuruvaṃśo.ayamacirānnāśameṣyati|| 38|| bho bho rājānaḥ gacchāmastāvat| duryodhanaḥ kathaṃ yāsyati kila keśavaḥ| duḥśāsana durmarṣaṇa durmukha durbuddhe
+ āḥ abhāṣyastvam| na vyāharati kila māṃ suyodhanaḥ| bhoḥ bho bho rājānaḥ gacchāmastāvat| kathaṃ yāsyati kila keśavaḥ| duḥśāsana durmarṣaṇa durmukha durbuddhe
duṣṭeśvara
dūtasamudācāramatikrāntaḥ keśavo badhyatām| kathamaśaktāḥ| duḥśāsana na
samarthaḥ
khalvasi| karituraganihantā kaṃsahantā sa kṛṣṇaḥ paśupakulanivāsādānujīvyānabhijñaḥ|
-hṛtabhujabalavīryaḥ pārthivānāṃ samakṣaṃ svavacanakṛtadoṣo badhyatāmeṣa
-śīghram|| 39|| ayamaśaktaḥ| mātula badhyatāmayaṃ keśavaḥ| kathaṃ parāṅmukhaḥ patati| bhavatu|
+ ayamaśaktaḥ| mātula badhyatāmayaṃ keśavaḥ| kathaṃ parāṅmukhaḥ patati| bhavatu|
ahameva
-pāśairbadhnāmi|pāśamudyamyopasarpati| vāsudevaḥ kathaṃ baddhukāmo māṃ kila suyodhanaḥ| bhavatu| suyodhanasya sāmarthyaṃ
-paśyāmi|viśvarūpamāsthitaḥ| duryodhanaḥ bho dūta sṛjasi yadi samantāddevamāyāḥ svamāyāḥ praharasi yadi vā tvaṃ durnivāraiḥ
-surāstraiḥ|
-hayagajavṛṣabhāṇāṃ pātanājjātadarpo narapatigaṇamadhye badhyase tvaṃ mayādya|| 40|| āḥ tiṣṭhedānīm| kathaṃ na dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| aho hrasvatvaṃ keśavasya|
+pāśairbadhnāmi| kathaṃ baddhukāmo māṃ kila suyodhanaḥ| bhavatu| suyodhanasya sāmarthyaṃ
+paśyāmi| bho dūta āḥ tiṣṭhedānīm| kathaṃ na dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| aho hrasvatvaṃ keśavasya|
āḥ
tiṣṭhedānīm| kathaṃ na dṛṣṭaḥ keśavaḥ| ayaṃ keśavaḥ| aho dīrghatvaṃ keśavasya|
kathaṃ na
@@ -815,186 +936,232 @@ kariṣye|
bhavatu dṛṣṭam| bho bho rājānaḥ ekenaikaḥ keśavo badhyatām| kathaṃ svayameva
pāśairbaddhāḥ
patanti rājānaḥ| sādhu bho jambhaka sādhu| matkārmukodaraviniḥsṛtabāṇajālai- rviddhaṃ kṣaratkṣatajarañjitasarvagātram|
-paśyantu
-pāṇḍutanayāḥ śibiropanītaṃ tvāṃ bāṣparuddhanayanāḥ pariniśvasantaḥ|| 41|| niṣkrāntaḥ|
-vāsudevaḥ bhavatu pāṇḍavānāṃ kāryamahameva sādhayāmi| bhoḥ sudarśana itastāvat| tataḥ praviśati sudarśanaḥ| sudarśanaḥ eṣa bhoḥ| śrutvā giraṃ bhagavato vipulaprasādā- nnirdhāvito.asmi parivāritatoyadaughaḥ|
-kasminkhalu
-prakupitaḥ kamalāyatākṣaḥ kasyādya mūrdhani mayā pravijṛmbhitavyam|| 42|| kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ| avyaktādiracintyātmā lokasaṃrakṣaṇodyataḥ| eko.anekavapuḥ
-śrīmāndviṣadbalaniṣūdanaḥ|| 43|| vilokya|aye ayaṃ bhagavānhastinapuradvāre dūtasamudācāreṇopasthitaḥ| kutaḥ
+ bhavatu pāṇḍavānāṃ kāryamahameva sādhayāmi| bhoḥ sudarśana itastāvat| eṣa bhoḥ| kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ| vāsudevaḥ sudarśana apratihataparākramo bhava| sudarśanaḥ anugṛhīto.asmi| vāsudevaḥ diṣṭyā bhavānkarmakāle prāptaḥ| sudarśanaḥ kathaṃ kathaṃ karmakāla iti| ājñāpayatu bhagavānājñāpayatu| kiṃ merumandarakulaṃ parivartayāmi saṃkṣobhayāmi sakalaṃ makarālayaṃ vā|
-nakṣatravaṃśamakhilaṃ bhuvi pātayāmi nāśakyamasti mama deva tava prasādāt|| 44|| vāsudevaḥ bhoḥ sudarśana itastāvat| bhoḥ suyodhana yadi lavaṇajalaṃ vā kandaraṃ vā girīṇāṃ grahagaṇacaritaṃ vā vāyumārgaṃ prayāsi|
-mama
-bhujabalayogaprāptasaṃjātavegaṃ bhavatu capala cakraṃ kālacakraṃ tavādya|| 45|| sudarśanaḥ bhoḥ suyodhanahataka tiṣṭha tiṣṭha|punarvicārya|prasīdatu bhagavānnārāyṇaḥ| mahībhārāpanayanaṃ kartuṃ jātasya bhūtale| asminnevaṃ gate deva nanu
-syādviphalaśramaḥ|| 46|| vāsudevaḥ sudarśana roṣātsamudācāro nāvekṣitaḥ| gamyatāṃ svanilayameva| sudarśanaḥ yadājñāpayati bhagavānnārāyaṇaḥ| kathaṃ kathaṃ gopālaka iti| tricaraṇātikrāntatriloko
+khalvāpaḥ| bhagavati ākāśagaṅge āpastāvat| hanta sravati| sudarśana apratihataparākramo bhava| anugṛhīto'asmi| diṣṭyā bhavānkarmakāle prāptaḥ| kathaṃ kathaṃ karmakāla iti| ājñāpayatu bhagavānājñāpayatu| bhoḥ sudarśana itastāvat| bhoḥ suyodhana bhoḥ suyodhanahataka tiṣṭha tiṣṭha|punarvicārya|prasīdatu bhagavānnārāyṇaḥ| sudarśana roṣātsamudācāro nāvekṣitaḥ| gamyatāṃ svanilayameva| yadājñāpayati bhagavānnārāyaṇaḥ| kathaṃ kathaṃ gopālaka iti| tricaraṇātikrāntatriloko
nārāyaṇaḥ khalvatra bhagavān| śaraṇaṃ vrajantu bhavantaḥ| yāvadgacchāmi| aye
etadbhagavadāyudhavaraṃ śārṅgaṃ prāptam| tanumṛdulalitāṅgaṃ strīsvabhāvopapannaṃ harikaradhṛtamadhyaṃ
-śatrusaṃghaikakālaḥ|
-kanakakhacitapṛṣṭhaṃ bhāti kṛṣṇasya pārśve navasaliladapārśve cāruvidyullekheva|| 47|| bho bhoḥ śārṅga praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| gamyatāṃ svanilayameva| hanta
+ bho bhoḥ śārṅga praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| gamyatāṃ svanilayameva| hanta
nivṛttaḥ|
yāvadgacchāmi| aye iyaṃ kaumodakī prāptā| maṇikanakavicitrā citramālottarīyā suraripugaṇagātradhvaṃsane jātatṛṣṇā|
-girivarataṭarūpā
-durnivārātivīryā vrajati nabhasi śīghraṃ meghavṛndānuyātrā|| 48|| he kaumodaki praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| hanta nivṛttā| yāvadgacchāmi| aye
+ he kaumodaki praśāntaroṣo bhagavānnārāyaṇaḥ| hanta nivṛttā| yāvadgacchāmi| aye
ayaṃ
pāñcajanyaḥ prāptaḥ| pūrṇendukundakumudodarahāragauro nārāyaṇānanasarojakṛtaprasādaḥ| yasya svanaṃ
-pralayasāgaraghoṣatulyaṃ garbhā niśamya nipatantyasurāṅganānām|| 49|| he pāñcajanya praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ| aye
+ he pāñcajanya praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ| aye
nandakāsiḥ
prāptaḥ| vanitāvigraho yuddhe mahāsurabhayaṃkaraḥ| prayāti gagane śīghraṃ maholkeva
-vibhātyayam|| 50|| he nandaka praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ|
+ he nandaka praśāntaroṣo bhagavān| gamyatāṃ svanilayameva| hanta nivṛttaḥ|
yāvadgacchāmi| aye
etāni bhagavadāyudhavarāṇi| so.ayaṃ khaḍgaḥ kharāṃśorapahasitatanuḥ svaiḥ karairnandakākhyaḥ seyaṃ
-kaumodakī yā
-suraripukaṭhinoraḥsthalakṣodadakṣā| saiṣā śārṅgābhidhānā pralayaghanaravajyāravā
-cāpayaṣṭiḥ so.ayaṃ gambhīraghoṣaḥ śaśikaraviśadaḥ śaṅkharāṭpāñcajanyaḥ|| 51|| he
-śārṅga kaumodaki pāñcajanya daityāntakṛnnandaka śatruvahne| praśāntaroṣo
-bhagavānmurāriḥ
-svasthānamevātra hi gaccha tāvat|| 52|| hanta nivṛttāḥ| yāvadgacchāmi| aye atyuddhūto vāyuḥ| atitapatyādityaḥ| calitāḥ
+ hanta nivṛttāḥ| yāvadgacchāmi| aye atyuddhūto vāyuḥ| atitapatyādityaḥ| calitāḥ
parvatāḥ|
kṣubdhāḥ sāgarāḥ| patitā vṛkṣāḥ| bhrāntā meghāḥ| pralīnā vāsukiprabhṛtayo
bhujaṃgeśvarāḥ| kiṃ nu khalvidam| aye ayaṃ bhagavato vāhanaḥ garuḍaḥ prāptaḥ| surāsurāṇāṃ parikhedalabdhaṃ yenāmṛtaṃ mātṛvimokṣaṇārthaṃ|
-ācchinnamāsīddviṣato
-murārestvāmudvahāmīti varo.api dattaḥ|| 53|| he kāśyapapriyasuta garuḍa praśāntaroṣo bhagavāndevadeveśaḥ| gamyatāṃ
+ he kāśyapapriyasuta garuḍa praśāntaroṣo bhagavāndevadeveśaḥ| gamyatāṃ
svanilayameva| hanta
nivṛttaḥ| yāvadgacchāmi| ete sthitā viyati kiṃnarayakṣasiddhāḥ devāśca saṃbhramacalanmukuṭottamāṅgāḥ|
-ruṣṭe.acyute
-vigatakāntiguṇāḥ praśāntaṃ śrutvā śrayanti sadanāni nivṛttatāpāḥ|| 54|| yāvadahamapi kāntāṃ meruguhāmeva yāsyāmi| niṣkrāntaḥ| vāsudevaḥ yāvadahamapi pāṇḍavaśibirameva yāsyāmi| nepathye| yāvadahamapi kāntāṃ meruguhāmeva yāsyāmi| yāvadahamapi pāṇḍavaśibirameva yāsyāmi|
na khalu na khalu gantavyam|
-vāsudevaḥ
- -aye vṛddharājasvara iva| bho rājan eṣa sthito.asmi|
- -tataḥ praviśati dhṛtarāṣṭraḥ| dhṛtarāṣṭraḥ
- -kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ| kva nu khalu bhagavānpāṇḍavaśreyaskaraḥ| kva nu
+ aye vṛddharājasvara iva| bho rājan eṣa sthito'asmi| kva nu khalu bhagavānnārāyaṇaḥ| kva nu khalu bhagavānpāṇḍavaśreyaskaraḥ| kva nu
khalu
bhagavānviprapriyaḥ| kva nu khalu bhagavāndevakīnandanaḥ| mama putrāparādhāttu śārṅgapāṇe tavādhunā| etanme tridaśādhyākṣa pādayoḥ
-patitaṃ
-śiraḥ|| 55|| patati| vāsudevaḥ hā dhik| patito.atrabhavān| uttiṣṭhottiṣṭha| dhṛtarāṣṭraḥ anugṛhīto.asmi| bhagavan idamarghyaṃ pādyaṃ ca pratigṛhyatām| vāsudevaḥ sarvaṃ gṛhṇāmi| kiṃ te bhūyaḥ priyamupaharāmi| dhṛtarāṣṭraḥ yadi me bhagavānprasannaḥ kimataḥ paramicchāmi| vāsudevaḥ gacchatu bhavānpunardarśanāya| dhṛtarāṣṭraḥ yadājñāpayati bhagavannārāyaṇaḥ| niṣkrāntaḥ| bharatavākyam| imāṃ sāgaraparyantāṃ himavadvindhyakuṇḍalām|
-mahīmekātapatrāṅkāṃ rājasiṃhaḥ praśāstu naḥ|| 56|| niṣkrāntāḥ sarve| dūtavākyaṃ
-samāptam|
-ka iti| tricaraṇātikrāntatriloko
-nārāyaṇaḥ khalvatra bhagavān| śaraṇaṃ vrajantu bhavantaḥ| yāvadga hā dhik| patito'atrabhavān| uttiṣṭhottiṣṭha| anugṛhīto'asmi| bhagavan idamarghyaṃ pādyaṃ ca pratigṛhyatām| sarvaṃ gṛhṇāmi| kiṃ te bhūyaḥ priyamupaharāmi| yadi me bhagavānprasannaḥ kimataḥ paramicchāmi| gacchatu bhavānpunardarśanāya| yadājñāpayati bhagavannārāyaṇaḥ|
bharatavākyam
+